BİR ANNENİN KALEMİNDEN ÇOCUKLARIN DUYGU VE DAVRANIŞLARINA GÖRE KİTAP ÖNERİLERİ

Anne olacağımı öğrendiğimde tüm duyguları aynı anda yaşadım. Mutlu oldum, üzüldüm, şaşırdım, kendimle gurur duydum, heyecanlandım, endişelendim. Bunların hepsini aynı zamanda nasıl hissettim bilmiyorum. Biraz tuhaf geliyordu ilk günlerde. Ancak zamanla tüm bunlara alıştım. O günden beri aynı anda pek çok duygu var. İtiraf etmeliyim ki en çok endişeli ve kaygılı hissediyorum. Böyle durumlarda kitaplar beni sakinleştirip, yolumu aydınlatıyor. Ebeveynler için yazılmış kitaplar da çok kıymetli tabii ki ama asıl beni etkileyen resimli çocuk kitapları oluyor.

YAZI: Gonca METİN

(Çocukluğundan beri hikâyelere tutunan bir anne,  öğretmen, öğrenci koçu.)
goncakokcu@gmail.com 

Kızıma daha hamile iken resimli çocuk kitapları okumaya başladım. Daha önceleri de öğrencilerime tavsiye de bulunabilmek için çocuk kitabı okurdum. Aslında son 30 yıldır düzenli olarak çocuk kitabı okuyorum. İlk başta bir çocuk olarak kitapları sevdim; şimdiler de bir eğitimci ve anne olarak kitapların dünyasına dalıyorum. Kimi çocuk kitapları çok eğlenceli; sadece keyifle okumak için yazılmış. Julia Donaldson ve Benji Davies kitapları gibi. Okursun ve biraz kıkırdarsın, işte bitti. Mesela “Oburcuk” (Emma Yarlett , Sincap Kitap) kızımın en güldüklerinden. Beyaz Balina Yayınları‘ndan çıkan “Annemin Bavulu”( Pip Jones) da çok eğlenceli bir kitaptır. Her detay düşünülerek çizilmiş, resimleri de hikâyenin kendisi kadar eğlencelidir.

Kes Gray tarafından kaleme alınan “Komik Hayvan İsimleri Bakanlığı”nda (Domingo Yayınevi) hem komik hem ilginç hayvanlardan bahsediyor. Ben daha önce hiç sahanda yumurta denizanası görmemiştim. Düşününce kitapta bahsedilen hayvanların çoğundan haberim olmadığını fark ettim. Biz kızımla bu kitabı okurken hem eğlendik hem öğrendik.

Eğlencenin kitap okuma ile sınırlı kalmamasını istediğimizde ise YKY‘den “Babamın Battaniyesi”(Sara Şahinkanat) ve Mandolin yayınlarından “Koyun Russell” ve “Kayıp Hazine“yi (Rob Scotton) tercih ediyoruz. Bir battaniye veya bir fotoğraf makinesi keyfinize keyif katmak için yeterli.

Kitap okumayı sevmeyen çocuklar, doğru kitap ile tanışamamıştır. Resim yapmayı seven ya da ortalığın dağılmasını dert etmeyenler için de Domingo Yayınları’ndan çıkan “Krokodali’”(Lucy Volpin) var. Okurken kitabı biraz hareket ettirmeniz gerekiyor. O da ne, yoksa çok mu yana yatırdınız; işte şimdi işler karışacak.

Resim ile değil de seslerle arası iyi olanlar için de keyifli kitaplar var. Timaş Çocuk Yayınları’ndan “Ses Çıkaran Kitap“, uyku öncesine uygun bir kitap değildir ancak sesleri yavrunuz ile birlikte keşfetmeniz için çok güzel bir araç. Buna benzer iki kitap daha önereceğim: “Trek Sesleri Öğreniyor” ve “Trek Hareketleri Öğreniyor”. (Doğan Egmont) 

Ortalık biraz hareketlenmişken de “Gezgin Eşeğin Oyun Atlası“ndan (Taze Kitap) bahsetmek isterim. Bu bir hikâye kitabı değil atlas. Bildiğin atlaslardan biraz farklı. Gezgin Eşek 52 ülke geziyor, gittiği ülkeler ile ilgili bilgi verirken oradaki çocuklardan öğrendiği oyunlardan da bahsediyor. Bazı oyunlar size tanıdık gelebilir, siz de çocukken oynamış olabilirsiniz. Şimdi de evladınız ile oynama zamanı.

Sokakta oynadığınız oyunları hatırlatacak bir diğer kitap Masalperest Yayınları’ndan “Annem de Çocukmuş”. Leyla annesinden daha önce hiç duymadığı, oynamadığı oyunları öğrenir. Şimdi tam zamanı beştaş ya da körebe oynamanın.

Kimi çocuk kitapları ise ebeveynin üzerinden büyük bir yük alır. Hayatta yeni bir rol kazanmış anne ve baba için bulunmaz nimettir. Örneğin tuvalet eğitimine mi başlayacaksın bununla ilgili yazılmış bir kitabı birkaç kere okuman yeterli. İş Bankası Kültür Yayınları‘ndan çıkan “Minik Elif’in Tuvalet Eğitimi” ve “Tuna Tuvalet Eğitimine Başlıyor” kitapları biz de çok işe yaradı. Kızım henüz beze bay bay dememişti ancak artık hazır olduğunu anlamıştık. Çünkü sürekli bizden bu iki kitabı okumamızı istiyordu. Arada başka kitaplar okumayı teklif etsek de kabul etmiyordu. Durum böyle olunca biz de tıpkı Elif’in ailesi gibi gidip bir lazımlık aldık. Bu süreci kolayca atlattık.

Tuvalet eğitimi kadar doktor kontrolleri de küçük çocuklar için kaygı verici olabiliyor. Biz bunun üstesinden gelmek için steteskop ve dil çubukları alıp rol yapma oyunları oynadık. Almidilli Yayınları‘ndan “Doktorda” çıkartmalı kitabı ile terimleri öğrettik. “Elif Doktora Gidiyor” (iş Bankası Kültür Yayınları) ve “Brestain Ayıları Doktor Ziyareti” (Mikado Yayınları) kitaplarında da kahramanların nasıl cesurca davrandığını; doktor kontrolünde ne olacağını gözlemledi. Kitapları okuyunca hemen bütün kaygısı kaybolmadı fakat kızımla böyle hissetmenin doğal olduğunu; başkalarının da böyle hissettiğini; yeni deneyimlerin insanı kaygılandırabileceği üzerine konuştuk. İşler biraz daha kolaylaştı.

Küçük bir çocuk için her adım yeni bir deneyim oluyor. Yan bahçedeki arkadaşına seslenmek bile büyük bir olay. Bizim yan bahçemizde de kızımla aynı yaşta bir çocuk var. Dışarı çıktığımızda kızım da onunla oynamak istiyor, her defasında bana söylüyor, annesini aramamı istiyor. Ben de kendisinin yapabileceğini anlatıyorum ama işe yaramıyor. İmdadımıza Mikado Yayınları‘ndan çıkan “İki Utangaç Panda” yetişti. Kitaptaki Panda ve Pandora gibi kızım da yalnız oynamak istemiyordu. Sonunda kitap işe yaradı. Pandora gibi yan bahçedeki arkadaşına seslendi minik yavrum. “İki Utangaç Panda” ile birlikte “Gaston Artık Utangaç Değil” (1001 Çiçek Yayınları)  kitabını da okuduk. Gaston gibi bir kaplan olduğunu hayal edip çağırdı yan bahçedeki arkadaşını. O gün ikisi içinde eğlenceli bir gün oldu.

Herkesin çocuğuna kazandırmak istediği alışkanlıklardan biri de diş fırçalama olsa gerek. Kim istemez ki daha sen hatırlatmadan düzenli olarak dişini fırçalayan bir çocuk. Bunu da kolaylaştıracak birkaç kitap var: “Haylaz Timsah Dişlerini Nasıl Fırçalar“ (1001 Çiçek Yayınları) ve “Hayvanat Bahçesinde Diş Fırçalama Günü” (İş Bankası Kültür Yayınları) . Sophie Schoenwald kitabın sonuna nasıl diş fırçalanması gerektiğini anlatan tatlı bir yol haritası da koymuş. Tam banyoya asmalık. Sophie Schoenwald‘ın bir diğer kitabı “Hayvanat Bahçesinde Uyku Zamanı”nda da son sayfada bir saat modeli bulunuyor. Uyku zamanı geldiğinde biraz daha oyun isteyenler için etkili olabilir. Yavru Zebra da uyku zamanı oyun isteyenlerden. Annesinin onun için söylediği ninniyi merak ediyorsanız “Yavru Zebra Haydi Uykuya” (1001 Çiçek Yayınları) kitabına bir göz atın.

Bir gün kızım tüm tatlılığı ile yanıma gelip benim hayır diyeceğimi bildiğim bir şeyi ‘Lütfen’ diyerek istedi. İlk kez lütfen diyordu, bizim bu konuda herhangi bir yönlendirmemiz olmamıştı. Bu yüzden biraz şaşırdım ve sevindim. Benim bu olumlu tepkim sonucu bütün gün ‘lütfen’ diyerek dolaştı. Yatma vakti gelince seçtiği kitap ile konu açıklığa kavuştu. Beta Kids Yayınevinden çıkan “Lütfen Bay Panda”da lemur lütfen diyerek tüm donutların sahibi oluyor. Teşekkürler Bay Panda. “Tombik Ayı“dan da bahsetmeden geçmeyelim. Karma Wilson’ın Tombik Ayı’sı da teşekkür etmeyi öğretti kızıma. Tombik Ayı’nın maceralarından pek çok şey öğrenebilirsiniz, en çok da arkadaşlığı.

Kimi çocukların daha doğdukları gün ilk arkadaşı zaten evde onu bekliyor. Aileye yeni birinin katılması, kardeşinin olması, üstesinden gelinmesi yeni duyguları ortaya çıkarıyor. “Üzüm Sürünün En Küçük İneği“nde (Beyaz Balina Yayınları) olduğu gibi Üzüm için kardeşinin olması yeni bir liste hazırlamak demek. Üzüm liste yapmayı çok seviyor neyse ki sonunda kardeşi ile yapılacaklar listesi de hazırlıyor.

Akıl kas gibidir, çalıştıkça güçlenir. Çocukların da akılları sorularla doludur, bu şekilde bilinmezlerle dolu bu dünyayı anlamaya çalışırlar. Çocukların bitmek bilmeyen sorularına da doğru, anlaşılır cevaplar vermemiz gerekir. Cevabını aslında çok iyi bildiğiniz sorular da gelir ama bunu şimdi kızıma /oğluma nasıl anlatacağım dediğiniz de olur. Tübitak Yayınları’ndan çıkan kitaplar size yardımcı olabilir. Meraklı minikler için Tübitak Yayınları‘na bir göz atın derim. “Dinozorlar Ne Kadar Büyüktü?” ve “Bir Milyon Ne Kadar Büyüktü?” kitaplarını keyifle okuduk. Kitabın yanında hediye edilen posterler de büyüklük gibi soyut kavramları anlaşılır hale getiriyor. Sahi bir dinozor ne kadar büyüktü?

Çocukların sorularına karşılık sizlerin de soruları olması sohbeti derinleştirir. “Mutluluk satın alınabilir mi?” diye sorunca kızıma, eğlenceli bir sohbet başladı. Davide Cali’nin kaleme aldığı Uçanbalık Yayınları’ndan çıkan “Bir Kavanoz Mutluluk” kitabı bu soru ile başlıyor. Mutluluk satın alınabiliyorsa siz hangi boy kavanoz isterdiniz? Tüketim çılgınlığı ile tüm kavanozlar hızlıca satılır mıydı? Bu düşündürücü öykünün çizimleri Marco Somà’nın fırçası ile renklenmiş. Kuşların dünyasından günümüz gerçekliğine ayna tutuyor.

Marco Somà’nın çizimlerini yaptığı Uçanbalık Yayınları’ndan çıkan “Bir Dostluk Masalı“ seyre dalıp gideceğiniz kitaplardan. Susanna Isern, tüm bu hayat telaşı içinde aklımızdan kimi zaman çıkan yardımlaşma ve hediyeleşmeyi sevimli bir sincap ile anlatıyor. Geniş ailemize yeni katılan bebeği görmeye gitmek için hazırlanıyorduk. Kızım da bir oyuncağını koyabileceği bir kutu arıyordu. Ne yapacağını sorduğumuz da verdiği cevap içimiz eritti: “Böyle zamanlarda hediyesiz olmaz” dedi. “Bir Dostluk Masalı” kitabı da bu cümle ile bitiyor. Kitaplar çoğu zaman uzun lafın kısası oluyor.

Bütün bu kitaplar güzel de ben kendi hikayemi anlatmak istiyorum ama nereden başlasam ki? Sessiz kitaplar kendi hikayenizi oluşturmanıza yardımcı olabilir. Timaş Çocuk Yayınları’ndan çıkan Ayşegül Dede’nin hazırladığı “Gel Bana Masal Anlat” kitapları oyun mantığı ile hazırlanmış. Yapboz şeklindeki kitapları bir araya getirip eğlenceli hikayeler anlatmaya başlayabilirsiniz. Çocuklar da bu oyuna dahil olup konuşma becerilerini geliştirecektir. Güzel yavrunla oturup konuşmanı gerektiren her yeni durum ile ilgili bir kitap var.

Neyi nasıl yapacağını senin yerine hikayelerle, masallarla anlatan bu kitaplar can simidi gibi. Tek yapman gereken okumak.

Tüm bunların dışında bir kategori var ki bence her yetişkinin okuması, incelemesi, üzerine düşünmesi gerekiyor. Evlilik hazırlıkları sırasında nasıl ki bazı kan tahlillerini yaptırmak nasıl ki zorunlu, bu kitapları da okumak zorunlu olmalı. Resimli çocuk kitabı olarak yayınlanan, çocuklara okunan ama yetişkinler için yazılmış kitaplar. Kızım sana söylüyorum, ebeveynim sen anla. “Harika Şeyler Yaşayacaksın” (Uçan Fil Yayınları), “Çıtır Çıtır Felsefe” (Günışığı Kitaplığı) , “Küçük Prens”.“Yediuyur Nerede Uyur?” (Susanna Isern, Uçanbalık Yayınları) kitabını okumak beni biraz sakinleştirdi. Kızıma uyku eğitimi vermek istiyorum ama bir türlü yalnız uyumak istemiyor. Ben ısrar ettikçe o direniyor, uyku rutinlerini keyifle yapıyoruz sona geldiğimizde içimde bir kargaşa başlıyor. Sonunda yediuyur bana yardım etti, kabullendim ve rahatladım. Bizim minik yediuyurumuz da yalnız uyumak istemiyor; gün gelecek kendisi zaten yalnız uyumayı tercih edecek. O güne kadar onu kurttan korumamız gerekiyor.

“Nokta”(Peter H. Reynolds) bize gösteriyor ki cesaretlendiren bir öğretmen fark yaratır. Kağıdın üzerine koyduğun bir noktayı bile sanat eseri gibi sergileyen; seni önemseyen bir yetişkin hayatını değiştirebilir. Bu kitabı okumadan önce de kızımın yaptığı işleri çok önemsiyorduk. Kuzguna yavrusu şahin görünür durumu vardı. “Nokta” kitabını okuduktan sonra bunu daha bilinçli yapmaya başladım. “Sen bunu yapmak için çaba ve zaman harcadın, bunu tasarladın bu yüzden çok kıymetli hadi bunu asalım da herkes görsün” diyorum, bu durum kızımın da çok hoşuna gidiyor. Yaptığın işin değer görmesi, takdir edilmek herkesin hoşuna gider.

Yazar Murat Sayım, Eksik Parça Çocuk Yayınevi‘nden çıkan kitaplarını büyükler için çocuk dilinde yazmış. Ebeveynler bu kitapları okuyup hâlâ çocuklar için hayatı kolaylaştırmıyorsa o zaman iş yine çocuklara kalıyor.

Duygular ile ilgili yazılmış kitaplar da yaşsız kitaplardan. “Ağlamak Yağmur Gibidir” (İlk Satır Çocuk Yayınevi) kitabının tanıtım yazısından da anlayabiliyoruz sadece çocuklar için olmadığını; bizi de iyileştirebileceğini. Duygular hava olayları gibidir. Gelip geçerler. Ağlamayı yanlış mı anlıyoruz? İlla ters giden bir şeyler olduğu için mi ağlarız? Oysa yağmurdan sonra toprağın tazelenip yenilenmesi gibi ağladıktan sonra bedenimiz de sakinleşip tazelenmez mi? Üzgün, kızgın, yalnız, kaygılı hissedebiliriz ama duygular hava olayları gibidir; gelip geçerler. Yeter ki onları anlayalım ve kabul edelim. Nesin Yayınevi’nden çıkan “Benim Adım Sıkıntı” kitabı da buna benzerdir. Sıkılmış birini hemen eğlendirmeye çalışmayalım. İzin verelim canı sıkılsın ki ardından yaratıcı bir süreç başlasın.

Beyza Akyüz’den aldığım yaratıcılığını ateşle eğitimlerinde ödevlerden birisi canımızın sıkılmasına izin vermekti. Sıkıntının ardından yeni bir şey ortaya çıkabilir.  Sıkılmak sanıldığı kadar da kötü bir şey değildir.

Karşımızdaki kişinin duygularını anlayabilmek için sanırım ilk yapmamız gereken dikkatlice dinlemek. Pearson Yayınları’ndan “Gergedanlar Krep Yemez” kitabını da özellikle her zaman çok meşgul olan anne babalar okumalı. Resimlerdeki detayları da takip etmeyi unutmayın. Çocuklarımızı her zaman dikkatlice dinlemeliyiz. Yoksa gidip bir gergedan ile arkadaş olabilirler.

Dinleme yeteneğimizi gitgide kaybediyor olmamızın sebeplerinden biri de elimizden düşüremediğimiz telefonlar. Bizi gören çocuklarda telefonun dünyasına dalmak için can atıyor. Durum böyle olunca da telefon yüzünden sıkıntılar başlıyor. Alberto Pellai “O Telefonu İstiyorum” (Turkuaz Çocuk) kitabında bunu ebeveynler için açıklıyor. Sorunun çıkış noktasından çözümüne kadar tüm bilgileri çocuk dili ile anlatıyor. Ekran yüzünden çocuklarımızla geçireceğimiz keyifli vakitlerin azalmasına izin vermeyelim. Onlarla kurduğumuz bağ sayesinde hem onlar kendilerini hem de siz kendinizi keşfedersiniz.

Nesin Yayınevi’nden çıkan “Petra” da kendini tanıma yolculuğunda olan bir taş. Kitaptaki son sözü kendime sık sık hatırlatırım : “Ben bir taşım, bu da benim yuvarlanışım.”Anne ve baba olmak çocuklarla çıkılan çok keyifli bir yuvarlanış; bazen o kadar da keyifli gelmiyorsa hikâyeler sana yardımcı olabilir. Hikâye terapisti Vivian Faria’nın dediği gibi “Hikâyeler çocuklar için aşıdır.” Çocuklarınız ve kendiniz için hikâyeleri kullanın.