“OLASI AŞKLAR” FİLMİ ÜZERİNE….

Filmekimi kapsamında izleme fırsatı bulduğum usta yönetmen Lee Chang-dong’un sekiz yıllık aranın ardından sinemaya döndüğü “Olası Aşklar” (Possible Love) filmi üzerine…

YAZI: AHMET DUVAN
ahmetduvan15@gmail.com

Aşk, sayısız hülyanın aynı anda üzerimizde dolaşmasına benzer. Seher vaktinde esen bir rüzgârın, denize vuran bir mehtabın ahenkli dalgaları gibi göğsümüzde nefes alır. Kalbimizden, diğer uzuvlarımıza ulaşan farklı bir sızı gibidir. Nazlı, bir o kadar da zamana sığmayan müşkül bir şeydir aşk. Kimi geceler dolunayın mağrur aydınlığıyla yüzümüze yansır, yıldızların arasında duran inceden bir hilal gibi koynumuza saklanır. İlk dördünde karanlıkla aydınlığın eşiğinde, hülyalarla rüyaların ışığında kendince bir yer edinir. O güne dek sakladığımız ne varsa onu serper hüzmelerinin içine. Gölgeler bile onun suretine bürünür. Ay nasıl usul usul eksilirse esasında bir yandan da usul usul tamamlanır. Gecenin gündüze bıraktığı karanlığı aydınlatan bize doğru bakan bir çift gözdür. Aşk da bir mehtap gibidir; bazen en parıltılı haliyle karşımızda durur, bazen kendi zifiri karanlığına bürünür. Başladığı yerde tükendiğini gözlemleyebildiğimiz en güçlü nefesimizdir o. İki insanın birbirine yaklaştığı gibi zamanla uzaklaşması da aşkın kendi döngüsüne dairdir. Aynı gökyüzünün altında, aynı sokakların kaldırımlarında, aynı evin duvarlarında birbirine ışık olan iki ruh, kimi zaman aralarındaki bir ay tutulması yüzünden birbirini göremez hale gelir. Ne var ki insan başlangıçtaki sızının hep aynı kalacağına inanmak ister. Değişimin sesini değil, değişenlerin fısıltısını duymaya başlar. Büyümeyi bir uzaklaşma, sessizliği bir vazgeçiş sanar. Oysa insanın sessizliği her zaman bir vazgeçişe, değişimleri her zaman bir sevgisizliğe çıkmaz. Belki de karşısındaki insan bir yasın ağırlığını taşıyordur o an. Geçmişten kalan bir yaranın kabuk bağlamasını izliyor ya da henüz adını koyamadığı bir acıyla baş etmeye çalışıyordur. Bazen bize ışık olana içimizdeki karanlığı anlatacak kelimeleri bulamayız. Parıltısını kaybettiğini sandığımız Ay’ın aslında gökyüzünden hiç ayrılmadığını unuturuz. O yüzdendir ki sevmenin en güç yanı sevdiğimizin yüzünden eksilen ışıltının ardında da aynı sevginin durduğunu görebilmek, kimi zaman bir travmanın gölgesine sızan o ışığın en karanlık gecelerde bile içten içe varlığını sürdürdüğüne inanabilmektir.

Sinemanın hülyalı mahmuru Lee Chang-dong, bir okyanusun girdabında kaybettiğimizi sandığımız mehtabı bizim için bulur. Işığın nasıl yok olduğunu bize gösterir. Onu kaybeden kişi dolunayın kendisi değildir. Parlayan bir ruhun ışığını kısan bazen sadece hayatın yarattığı travmalardır. “İnsanoğlu insanoğlunun cehennemidir” der Tanpınar. Beyaz bir ışığı alevden bir yangına dönüştürenler; yürüdüğümüz sokaklarda zulmü nizam sayan şiddeti alışkanlık haline getiren korkunun sahipleridir.

Travmaların Boyunduruğu Altında
83. Uluslararası Venedik Film Festivali’nde Büyük Jüri, FIPRESCI ve Genç Sinema Ödülü’nün sahibi olan Olası Aşklar, Lee Chang-dong’un sekiz senelik aranın ardından beyazperdeye dönüş filmi. Nane Şekeri (Peppermint Candy, 1999), Vaha (Oasis, 2002), Şiir (Poetry, 2010), Şüphe (Burning, 2018) gibi unutulmaz filmleriyle aklımıza kazınan Güney Koreli yönetmen, sınıfsal eşitsizliklerin yaratımı olan çeşitli dilemmaları ele alıyor. Yapım süresince yaşanan finansman sorunlarının üzerine yapımını Netflix’in üstlendiği ve 6 Kasım itibarıyla platform üzerinde yayınlanacak olan filmin oyuncu kadrosunda Jeon Do-yeon, Sul Kyung-gu, Zo In-sung ve Cho Yeo-jeong yer alıyor.

Trajedilerin, talihsizliklerin ve acıların doğurduğu mücadelelerin anlatıcısı olan Lee Chang-dong, farklı sınıftan ve çeşitli yönlerden birbirine ihtiyaç duyan bireylerin kesişimini resmediyor bu kez. 40’lı yaşlardaki iki evli çiftin ekseninde şekillenen hikâyenin temel çatışması bu iki ailenin ekonomik ayrımı ve yaşadıkları üzerine kurulu. Bir tarafta geçmişte sendika grevinde ön saflarda yer alan, ağır travmalarla boğuşan Ho-seok ile Mi-ok. Diğer tarafta ise belgesel yönetmenliği yapan Ye-ji ile çeşitli büyük girişimlerle uğraşan eşi Sang-woo. Zamanla iki çiftin gündelik zaman dilimleri düğümlenmiş bir iplik edasında birbirine karışıyor. Bireylerin yüzleştiği meseleler ise hayatlarına dair farkındalıkların kabulüne neden oluyor.

Geçmişin Bitmek Bilmeyen Kovalamacası
Ho-seok ile Mi-ok, insani haklarını bile elde edemeyen, travmalarının esaretinde kaybetmeye alışkın bir hayat çizgisinin kurbanları. Öyle ki, Mi-ok hayatının en mutlu zamanlarından bahsettikten sonra yaşadıklarının mutluluklarının bir cezası olduğuna emin. Onlar yeniden mutlu olacakları umuduyla değil başka seçenekleri olmadığı için nefes almaya devam ettiklerinin farkındalar. Lee Chang-dong, Ho-seok’un yaşadığı travmalara değinirken 2009 yılında Güney Kore’nin Pyeongtaek kentinde başlayan SsangYong Motor grevinden esinleniyor. Yönetmen, yine incelikli bir senaryoyla karşımıza çıkıyor. Metni ve yönetmenliğiyle hayata dair sahici unsurları meşakkatsiz şekilde gözler önüne seriyor. Diğer çifte baktığımızda Ye-ji’nin isteklerini daha konforlu bir düzlemin içerisinde görüyoruz. Karakter, hazırladığı belgeseli üzerinden toplumsal bir probleme görünürlük kazandırmanın ötesinde kendi sanatsal hazzına ulaşmanın peşinde gibi. Belgeseline konu aldığı aileye karşı çoğu zaman hayvanat bahçesindeki özgürlüğünden mahrum bırakılmış hayvanları kayda alan bir ziyaretçi gibi davranıyor. Sang-woo’nun arzularıysa sahip olduklarının gücünü muhafaza etmek üzerine kurulu. İki çift ne kadar iç içe geçse de birbirlerinin hikayelerinin hiçbir noktasını özümseyemeyecek kadar uzaktalar.

Lee Chang-dong’un sinemasından bahsedecek olursak, geçmişe dönme ve yüzleşme arzusunun güçlü bir imge olduğunu söyleyebiliriz. En basit örnekle Nane Şekeri’nde hikâyenin doğrudan (Peppermint Candy, 1999) ters kronolojiyle geçmişe doğru ilerlediğini hatırlarız. Şüphe’de (Burning, 2018) geçmişten bugüne uzanan bir su kuyusu belirsizliği vardır. Olası Aşklar’da keza aynı şekilde geçmişin bitmek bilmeyen tahakkümü yine bugünü esir almıştır. Karakterler gerek Ye-ji’nin belgeseli için gerekse diğer zamanlarında geçmiş anıları üzerine konuşurlar. Yönetmen seyircisini ve karakterlerini geçmişle yüzleştirirken adalet sorgulamalarını hem ülkenin hem de bireylerin trajedi hikayeleri kapsamında sunar. Ho-seok’un ciddi mizacı ve alkole olan düşkünlüğü var olmak istemediği bir evrende bastırmak zorunda kaldığı acılardan kaynaklanır. Grev süresince yoğun şiddete ve işkenceye maruz kalan karakter; yaşamak istemediğini, kendine ait bir neden bulamadığını dillendirir. Ailesine karşı görevlerini layığıyla yapamadığını düşünür. Bu doğrultuda farklı bir ailenin doğum günü kutlama heyecanını gözler. Solculuk idealleri ve örgütlenmeyle alakalı derin hayal kırıklığı içerisindedir. İsyanın ilgi çekici olduğunun son raddeye gelindiğinde yalnız kaldığını, yaşadığı travmanın etkisiyle harekete dair hayal kırıklıkları olduğunu dillendirir. Öte yandan filmin henüz ilk dakikalarında ailenin 10 yaşındaki oğulları Cheol’un ciddi mizacıyla babasına çektiği söylenir. Bu bir baba oğul ilişkisinde psikolojik açıdan belki de hayata dair en belirginleşen sekanslardan. Bir bakıma toplumsal konjonktürde yaşananların bir aileye nasıl sirayet ettiğinin ifadesi aslında. Cheol’un gözlemci karakterinin evin kameralarını izleyen görevliyle bütünleşmesi yine nefis bir dokunuş.

Aynı Ayın Aydınlığı ve Karanlığı
Olası Aşklar, aranan güzel başlangıçların sanıldığının aksine bulunabildiğini, asıl zor olanın o güzelliği sürdürebilmek olduğunu söylüyor bize. Üst sınıfa mensup olmanın mutluluğa dair doğrudan bir çözüm olmadığını vurguluyor. Bu düşüncesine yönelik ifadesini nefis bir sekansla taçlandırıyor. Olası Aşklar’ın ilk yarısında Ho-seok ile Mi-ok ilk tanıştıkları gün ormanın içerisinde arkadaş gruplarıyla yürüdüğünü izliyoruz. İkilinin yaşama ve birbirlerine olan heyecanını yeşilliklerin içerisinde hissedebiliyoruz. Anlatının finaline ilerlediğimizde bulundukları yazlığın ormanlık alanından ilerleyen çift, o günü andıran yolda benzer bir düzlükte ilerliyorlar. Ancak epey rüzgârlı bir havada, gri renkli bulutların altında hareket halindeler bu kez. İkili yine belki önlü arkalılar, yan yanalar, birlikteler ancak hayatın büktüğü hayallerin bir yansıması gibiler. Birlikte yürüdükleri yolda savrulan renksiz çiçekler gibi sanki renklerini kaybetmişler. Lee Chang-dong bu derinlikli anlatımıyla yaşamın bir ilişkiyi nasıl yaraladığını ustalıklı bir dille resmediyor. Mi-ok’un deniz içerisinde Sang-woo’yla giriştiği arzu oyunu ise aralarındaki güç ilişkisini bir anda tersine çevirirken karakterin kendi bedeni üzerindeki hakimiyetini yeniden fark etmesinin bir göstergesi.

Lee Chang-dong, anlatısını ay metaforuyla taçlandırıyor. Ay, herkesin üzerinde eşit bir şekilde parlıyor. Işığı ve çehresi çoğu zaman herkes için aynı. Fakat onu gören insanların boğuştuğu toplumsal koşullar ise bir o kadar birbirinden farklı. Her şeye rağmen sevgi, dayanışma ve umut eksik değil bu topraklarda. Aşk da tüm eşitsizliklerin hemen hemen tam ortasında. Birbirimizin yaralarına değerek aynı mehtaba yan yana bakabilme iştahımıza benziyor. Gökyüzündeki ışıltısını gördüğümüzde büyülenmek veyahut zamanla ona alışmak da insanın kendi kalbine bağlı kalıyor. Gördüklerimiz eşit belki de ama yaşamanın taksimatı adaletsiz. Biz izleyicileri her seferinde aynı mehtabın altında buluşturabilmek Lee Chang-dong’un sinemasına mahsus bir büyü.