Advertisement Advertisement
ayak analizi
AjandaKolik Reklam

DELAL ARYA: “GÖLGE NÖBETİ’Nİ YAZMAMI SAĞLAYAN İNANÇ, BİRBİRİMİZE HÂLÂ SAHİP ÇIKABİLMEMİZ”

 

Çocuk ve gençlik edebiyatımızın sevilen kalemi Delâl Arya, sonbaharı sıcacık ama bir o kadar da cesur bir hikâyeyle karşıladı. Can Çocuk Yayınları’ndan çıkan ve Öykü Akarca’nın renkli çizimleriyle hayat bulan Gölge Nöbeti, okuru dünyanın dört bir yanından gelen insanların kendi kültürleri ve lezzetleriyle bir arada yaşadığı Karaağaç Sokağı’na davet ediyor. Hikâyenin anlatıcısı Roni’nin “büyükannemin rengârenk örgülerine benziyor” dediği bu sokak, farklılıklara tahammülü olmayan “Gölge”nin gelişiyle karanlığa bürünmeye başlayınca mahallede eşi benzeri görülmedik bir dayanışma başlıyor. Aidiyet, komşuluk, ayrımcılıkla mücadele ve bir arada yaşama kültürü üzerine düşündüren bu büyülü hikâyeyi, yazar Delâl Arya ile Ajandakolik okurları için konuştuk. 

SÖYLEŞİ: NİLÜFER TÜRKOĞLU
nilufer@ajandakolik.com 

Sevgili Delâl, merhaba, nasılsın? Yeni kitabın “Gölge Nöbeti” yakın zamanda genç okurla buluştu. Her kitap yeni bir heyecan mı? Neler hissediyorsun?
Merhaba Nilüfer. Seninle yeniden konuşmak çok güzel. Her kitapta heyecanlanıyorum elbette ama Gölge Nöbeti’nin benim için daha farklı bir anlamı var. Irkçılığın giderek daha pervasızlaştığı, insan hayatının kolayca gözden çıkarılabildiği bir dönemde yaşıyoruz. Haberlerde gördüğümüz insanların çoğunun adını bile bilmiyoruz. Oysa her bir insanın kendine ait koca bir dünyası, sevdikleri, alışkanlıkları, henüz kimseye anlatmadığı hayalleri var. Bir başkasına önemsiz görünebilecek, kendisi için çok kıymetli eşyaları var. Bu dünyaların hepsi çok değerli. Uzaktan baktığımızda insanların hayatlarını birbirinden ayıramıyor oluşumuz, onları birbirinin yerine konabilir yapmıyor.

Gölge Nöbeti’nin geçtiği küçük sokak, biraz da bu çaresizliğin içinden doğdu. Orada insanlar birbirlerinin hayatına girip çıkıyor, aynı evi, aynı masayı paylaşıyor. Birinin yokluğunu herkes fark ediyor. Dünyada olup biten her şeye yetişemiyorlar ama birbirlerini yalnız bırakmamaya çalışıyorlar. Bu haberlerle büyüyen çocuklar, insanların birbirleri için yapabildiklerini de görsünler istedim. Onlara ilham versin, umut olsun diye yazdım. Karanlığın bu kadar yaygın olması insana yapabileceği hiçbir şey kalmadığını düşündürebiliyor. Oysa hâlâ birbirimize sahip çıkabiliriz. Bu kitabı yazabilmemi sağlayan da buna duyduğum inançtı.

Gölge Nöbeti’nde herkesi tek tipleştirmeye ve grileştirmeye çalışan bir “Gölge” figürü izliyoruz. Bu metaforu yaratırken günümüz dünyasındaki hangi tek tipleşme eğilimlerinden veya toplumsal baskılardan ilham aldın?
Gölge’nin somut bir çıkış noktası var. Yaşadığım Minneapolis’te, göçmenlere yönelik ICE operasyonları sırasında tanık olduklarımızdan doğdu. Evlerinden çıkmaya korkan komşularımız için alışveriş yaptık, çocukların okula gidip gelebilmesine yardımcı olduk. Her gün gördüğün bir insanın sadece aksanı, dili ve görünüşü farklı olduğu için artık kapısını açmaya çekinmesi, birlikte yaşadığın şehri bir anda değiştiriyor. Aynı sokaktasınız ama aynı güven içinde yaşamıyorsunuz.

Doksanlarda Türkiye’de genç olmuş biri için de yabancı bir mesele değil bu. Bir insanın adının, konuştuğu dilin, nereden geldiğinin bir dışlama gerekçesine dönüştürülebildiğini biliyoruz. Gölge’de beni ilgilendiren, dışarıdan birilerinin çıkıp kimin o sokağa ait olduğuna karar verme hakkını kendinde görmesiydi. Yıllardır aynı sokakta yaşayan, orada çocuğunu büyüten birine bir sabah “Sen buradan değilsin” denebiliyor. Peki o insanın orada kurduğu hayat ne oluyor?

Tek tipleşmenin gündelik hayatta daha sessiz işleyen bir tarafı da var. Farklılığını fazla belli etmezsen kabul edileceğinin hissettirilmesi mesela. Adını kolaylaştırsan, dilini bir tek evinde konuşsan, biraz daha az görünsen… Gölge’nin bu pazarlıkta da bir yeri olduğunu düşünüyorum. İnsanların kabul görmek için kendilerinden neleri saklamak zorunda kaldığıyla ilgileniyorum.

Başkahramanımız Roni’nin ismi Kürtçede “aydınlık/ışık” anlamına geliyor. Karakterin ismini seçerken onun “Gölge”ye karşı duracak bir ışık olmasını mı hedefledin? Roni’nin karakter gelişimini kurgularken önceliklerin neler oldu, dersin?
Roni’nin adının Kürtçe olması, benim adımın Delal olmasıyla da ilgili. Bu konu benim için çok kişisel. Doksanlarda, İstanbul’da, Bağdat Caddesinde yaşarken kolayca çıkıp “Benim adım Kürtçe” diyemezdin. Öğretmen sana farklı bakar, arkadaşlarının sayısı azalır, belki ırkçılığın daha sert biçimleriyle tanışırdın. Kendi adınla ilgili konuşurken bile karşındakini hesaba katmak zorundaydın. Ne kadarını söyleyebilirsin, nerede susmalısın… İnsan bunları öğrendikçe kendini anlatma biçimi de değişiyor. Bazı şeyleri saklamaya o kadar alışıyorsun ki sonradan onları rahatça söyleyebileceğin bir yerde bile duraksıyorsun. Roni biraz da benim kendime dair saklamak zorunda kaldıklarımdan doğdu.

Roni’nin adındaki ışığı seviyorum ama ona daha baştan herkesi kurtaracak çocuk olma görevi yüklemek istemedim. Kahvaltısına kar karıştıran, arkadaşlarıyla oynamak isteyen bir çocuk o.

Gelişiminde önemsediğim şeylerden biri, kendi güvenliğiyle arkadaşlarının yaşadığı korku arasındaki farkı görmesi. Bazı çocuklar saklanmak zorundayken kendisinin dışarıda olabilmesini sorguluyor. Bu soru benim için çok kıymetli. İnsan yalnızca kendi başına gelenlerden sorumlu bir hayat yaşayabilir mi? Roni bunun cevabını elinden gelenleri yaparak arıyor. Evinden çıkamayan arkadaşına ödev götürüyor, geride kalan bir hayvana bakıyor. Korkuyu hemen ortadan kaldıramıyor ama korkan birini yalnız bırakmamayı öğreniyor.

Kitapta aidiyet ve çocukların kendi renklerini korumasını çok güçlü bir şekilde işliyorsun. Çocuk edebiyatında bu temayı ele alırken didaktik olmaktan kaçınıp edebi derinliği nasıl koruyabildin?
Bunu ne kadar başarabildiğime okur karar verecek. Ama benim anlatmak istediğim şey bir fikir değil, hayatı yaşama tarzımız. Aidiyet dediğimiz şey Roni’nin hayatında bir arkadaşının mutfağı, birlikte yaptıkları kardan adam, her sabah buluştukları durak. Birinin o durağa artık gelmemesi. O zaman soyut bir kavram, hissedebildiğimiz bir duyguya dönüşüyor.

Mesela Roni’nin Çapo’ya kitap okuduğu sahne benim için önemli. Bir çocuk, sevdiği insanın dönmesini bekleyen bir köpeğin yanına oturabilir. Elinden gelen bu. Ona kitap okumak. O sahnede sevgi var, keder var, bekleyiş var. Okurun bunların hepsini benim vereceğim bir isimle tanıması gerekmiyor. Kendi anlamlandırıp kendi hissedebiliyor.

Her şeyden önce çocuk okura yorumlayabileceği bir alan bırakmak istiyorum. Biz yetişkinler bazen doğru bulduğumuz düşüncenin mutlaka doğru anlaşılmasını istiyoruz, peşinden bir açıklama, sonra bir açıklama daha ekliyoruz. Oysa bir hikâyenin okurda neye dönüşeceğini bütünüyle denetleyemeyiz. Çocuklara güvenmek, biraz da bunu kabul etmek sanırım.

“Gölge”nin çocukların renklerini çalmaya çalışması, çocuk dünyasındaki hayal gücü ve özgünlüğün yetişkinler ya da sistem tarafından törpülenmesini mi simgeliyor?
Böyle de okunabilir tabii. Çocukların oyununa, merakına, hayal kurmasına çok erken yaşta bir işe yarama şartı koyuyoruz. Yaptığı resim güzel olsun, uğraştığı şey bir beceri kazandırsın, ileride işine yarasın… Kendi başına hoşuna giden bir şey yapması bazen yeterli bulunmuyor. Böyle bir ortamda çocuğun kendine ait sesini duyması zorlaşıyor.

Ama kitaptaki renklerin çok somut bir karşılığı da var. Bir evde konuşulan dil, mutfaktan gelen koku, bir ailenin anlattığı hikâyeler. Gölge bunları taşıyan insanları sokaktan çekip aldığında, geride kalanların hayatı da yoksullaşıyor. Komşunun kaybıyla senin dünyandan da bir şey eksiliyor.

Hayal gücü tam burada devreye giriyor. Roni, dışarı çıkamayan arkadaşları için kuklaları kızaklara bindiriyor. Yaşadıkları korkuyu ortadan kaldıramıyor ama yeniden birlikte gülebilecekleri bir yol buluyor. Hayal gücünün böyle bir yanı var: İçinde bulunduğumuz koşulların bize bıraktığından biraz daha geniş bir hareket alanı açabiliyor. Bu yüzden onu korumak benim için çok önemli.

Yetişkin dünyasının karmaşık sorunlarını (dayanışma, baskı, kimlik arayışı) çocukların algılayabileceği ve keyif alabileceği bir dille anlatmanın en zorlayıcı yönü sence ne?
Bence en zor olan, çocuğa dürüst davranırken onu çaresizlikle baş başa bırakmamak. Üstelik bunlara yetişkin dünyasının sorunları diyoruz ama sonuçlarını çocuklar da yaşıyor. Bir arkadaşının okula gelmediğini görüyor, evdeki endişeli fısıldaşmaları duyuyor, bir yetişkinin korktuğunu anlıyor. Biz kelimeleri seçene kadar o zaten bir şeylerin değiştiğini fark etmiş oluyor.

Yazarken neyi ne kadar anlatacağımı bu yüzden çok düşünüyorum. Çocuğun anlayabilmesi için duyguyu basitleştirmek gerektiğine inanmıyorum. Korkuyla sevincin aynı günün içinde bulunabildiğini çocuklar gayet iyi bilir. Hikâyede oyuna, yemeklere, gülmeye yer açmamın sebebi de bu. Zor zamanlarda hayat bütün bunlarla birlikte sürüyor.

Bir de dünyayı düzeltme yükünü çocukların sırtına bırakmak istemiyorum. Gölge Nöbeti’nde yetişkinler sorumluluk alıyor. Çocuklar onların yanında bir şey yapabiliyor, birbirlerine ve hayvanlara bakabiliyorlar. Okurun, başına gelen her şeyi tek başına çözmesi gerektiği duygusuyla kalmasını istemem. Yardım isteyebileceği insanların varlığını da hissetsin. Umudu inandırıcı kılan şeylerden biri bu bence.

Sen oldukça üretken bir yazarsın. Kalemin hiç durmuyor. Özellikle yine Can Çocuk’tan çıkan seri kitaplarınla (Pera Günlükleri vs.) ile de biliniyorsun. Gölge Nöbeti için de bir serinin başlangıcı diyebilir miyiz yoksa yeni bir kitaba mı yelken açacaksın?
Gölge Nöbeti bağımsız bir kitap, onu bir seri olarak tasarlamadım. Bu hikâye kendi bütünlüğü içinde tamamlandı. Pera Günlükleri gibi uzun süre içinde yaşadığım dünyalar da var ve hep var olmaya devam edecek. Ama bazı hikâyelerin ihtiyacı daha başka oluyor.

Yazmaya devam ediyorum, başka hikâyelerle uğraşıyorum. “Kalemin hiç durmuyor” denince gülümsüyorum. Yazmanın içinde durmak da var çünkü. Çok klişe olsa da yazmak gerçek bir metamorfoz süreci. Hikâyeyi kurarken kozamın içinde çok fazla zaman geçiriyorum. Düşünmek, bir şeyi henüz yazamamak, dönüp dönüp yeniden yazmak… Dışarıdan pek görünmeyen kısmı da bu. Buradan da sana ve okurlara çok sevgiler.

YORUM YAP

You don't have permission to register
Follow us on Social Media