“PRIMETIME” VE “BİRDENDİRE” FİLMLERİ ÜZERİNE…

Bu yazımda heyecanla beklenen iki filmden, Robbert Patinson’ın başrolünü üstlendiği, Lance Oppenheim’ın yönettiği “Primetime” ile Ryūsuke Hamaguchi’nin yeni filmi “Birdenbire” (All of a Sudden) filmlerinden bahsedeceğim.

YAZI: AHMET DUVAN
ahmetduvan15@gmail.com

Prımetime

Dünya prömiyerini 83. Uluslararası Venedik Film Festivali’nde gerçekleştiren Primetime, ülkemizde 23 Ekim itibarıyla vizyona girdi. Film, Dateline NBC programı kapsamında 2000’li yılların başlarında yayınlanan “To Catch a Predator” adlı reality şovunun sunuculuğunu üstlenen Chris Hansen’ın hayatına mercek tutuyor. To Catch a Predator, Perverted-Justice adlı kuruluşla iş birliği yaparak internette reşit olmayan gençlerle iletişim kurmaya çalışan yetişkinleri sahte profiller aracılığıyla tuzağa düşüren bir program. Bu tuzağın baskın ve yakalama kısmını ise sunucu Chris Hansen ile polisler üstleniyor. Oyuncu kadrosunda Robert Pattinson, Merritt Wever, Skyler Gisondo, Phoebe Bridgers, Matthew Maher, Bokeem Woodbine gibi isimlerin yer aldığı film yılın merakla beklenen filmlerinden.

Yönetmen Lance Oppenheim, kendi imzasını ekrana kazımaya çalıştığı bir işle çıkıyor karşımıza. Anlatı programın primetime zaman dilimine taşınması, rakip kanalda yayınlanan Lost dizisinin karşısına rakip olarak konumlanma motivasyonuyla başlıyor. Ancak ne yazık ki hikayesini derinleştirmek yerine aşırı biçimci ve estetize kaygılarla örülmüş bir dili tercih ediyor. Yönetmenin belirli bir dönemle özdeşleşmiş, fazlasıyla ses getirmiş ve günümüz dünyasının gereklilikleriyle irdelenecek fazlaca noktası olan bir fikre bakış açısı oldukça kısıtlı. Hikâye yönelimini belirli tekdüze alanların içerisine sıkıştırıyor. Film olası potansiyeliyle hiç ilgilenmeyip en konforlu noktalardan klasik bir Hollywood anlatısına kapılıp Amerikan Rüyası’nın alışılagelmiş kalıbına saplanıyor.

Primetime gibi anlatılarda, programın prodüksiyon aşamasındaki endişelerden ziyade etik, ahlaki ve psikolojik perde arkasını merak ederiz. İzleyicinin merakı bir yana böylesi katmanlı bir hikâyeyi ele alan sanatçının da benzer bir sorgulama arzusuyla hareket etmesini bekleriz. Primetime’ın fragmanları ve hikayesi üzerinden ilk başta ses getirmesinin nedeni de temelde buydu aslında. Ancak film insanlık ve istismar mağdurları adına böylesi önemli bir meseleye Saturday Night Live (SNL) benzeri bir prodüksiyon anlatısı süreciyle yaklaşmayı tercih ediyor. Bu tutum yönetmenin arzuladığı konforlu alanda kalma isteğinin bir sonucu. Lance Oppenheim, adalet mekanizmasının bir televizyon gösterisine dönüşmesiyle, toplumsal öfkenin pazarlanabilir bir araca ve medya çarkları içerisinde işleyen bir ürüne evrilmesiyle ilgilenmiyor. Çocukları koruma iddiasıyla yola çıkan bir programın milyonlarca seyirciye ahlaki kaygılarını pazarlamasını ve kendisini bu hassas meselenin yargı makamına yerleştirmesini hiçbir noktada sorgulamıyor. Yönetmen Lance Oppenheim da bu ticari medya sömürüsüyle ilgilenmeyi bırakıp konforlu bir Hollywood ambalajına yönelerek adalet sistemini metalaştıran bu çarkın estetize bir yansıtıcısı oluyor. Bu tip kararları konvansiyonel kaygılarla üretilen bir filmin içerisinde beklemek elbette güç. Ancak böyle bir hikâyeyi ele alıp onun görünen yüzünü seyirciye sunmayı tercih ettiğinizde, vazgeçilen sorumluluklarla birlikte biçimsel hayaller ön planda kalınca sanatçının üretimi bir ambalajdan ibaret kalıyor.

Primetime kamera arkasından, arka alandan insanların gözünden anlatabileceği onlarca unsurla ilgilenmiyor. Pedofili eğilimleri olan karakterlerin iç dünyasına yönelik sarsıcı ve bilinçli birer katkı sunabilecek detayları es geçiyor. Böylesine katmanlı yollara sapabilecek bir hikâyede yönetmenin seçtiği kırılma noktası, Hansen’in anlatıda bir sahnede yer verilen eşini aldatması üzerinden sunulan kaygıları. Bu yaklaşım bile yönetmenin vizyonuna dair basit bir gösterge aslında. Yoğunlukla izlediğimiz şey, rejinin estetize kaygılarının sonucu olan metinle veya hikayeyle organik bağlantısı bulunmayan zorlama ışık oyunları. Neredeyse narsist bir gösteriş merakı var karşımızda. Teker teker ışıkları yanan trafik lambası misali görsel oyunlara, gölgelere ve ışık kırılmalarına defalarca maruz kalıyoruz. Bir sahneyi yalnızca gösterişli olduğu, üretici tarafından iyi göründüğü düşünüldüğü için izliyoruz. Hansen’in bir anda dahil ettiği Hindistan hikayesi ise zincirleme bir anlatı aksaklığı yaratıyor. Bir sekansta programın reytinglerinin istenilen düzeyde olmadığını kısa bir bağlamla öğreniyoruz. Yönetmen ise bu ayrıntının nedenlerini bize aktarmaya tenezzül etmiyor bile. Bunun yerine televizyondaki alevlerin Hansen’in yüzüne yansımasıyla oluşan görsel etkiyle uğraşıyor. Her şey filmin ekranda daha iyi parlaması adına kurgulanıyor. Son düzlükte yönetmenin etkileyici final yapma arzusu yine hiçbir kritik anın içselleşmemesine, yalnızca ambalajın üzerindeki tozların silkelenmesine yarıyor.

Robert Pattinson’ın karakterine değinecek olduğumuzda karakterin kendi ailesiyle kuramadığı ilişki, çocuklarına videolarını izletmekle yükümlü kompleksi ve kendine güvensizliği oyuncuya ilerleyebileceği bir alan tanıyor. Pattinson karakterin bu özelliklerini performansına sindirmek için yoğun bir çaba harcıyor. Ancak filmin kendi meselesine karşı barındırmadığı netlik ile izleyicinin hikâye akışını sindirme aşamasında yaşadığı zorluklar nedeniyle bu çaba bir karşılık bulamıyor. Karakterin iç dehlizlerine yol almaktan ziyade aktörün performansı da estetize dilin kalıbında kalarak görsel bir malzeme gibi görünüyor.

Birdenbire (All of a Sudden)

Dünya prömiyerini 79. Cannes Film Festivali’nde gerçekleştiren Birdenbire “All of a Sudden” Japon sinemasının önemli yönetmenlerinden Ryusuke Hamaguchi’nin yeni uzun metrajı. Cannes’da başrol oyuncuları Virginie Efira ve Tao Okamoto’ya En İyi Kadın Oyuncu Ödülü’nü kazandıran yapım, Japonya’nın bu yılki Oscar Ödülleri için En İyi Uluslararası Film adayı olarak seçildi. Fransızca ağırlıklı olmak üzere Japonca diyaloglara da yer verdiği ilk Fransızca uzun metrajıyla karşımıza çıkan Hamaguchi, Japon filozof Makiko Miyano ile tıbbi antropolog Maho Isono arasındaki mektuplaşmalardan esinleniyor. Filmin oyuncu kadrosunda Virginie Efira, Tao Okamoto, Kyozo Nagatsuka, Kodai Kurosaki gibi isimler yer alıyor.

Birdenbire, imkânsız olanı mümkün kılmanın arasında kalan zifiri karanlığı görmekle ilişkili. Karanlığa doğru yaklaşmanın orada kalan sıcaklığı da görmeye yeteceğini fısıldayan Hamaguchi, insana yaklaşmanın en önemli varoluş gereksinimlerinden birisi olduğunu dillendiriyor. Paris’te yaşlıların kaldığı bir bakımevinde daha insanı koşullar yaratmaya çalışan Marie-Lou Fontaine ile ölümcül bir kanser hastalığıyla mücadele eden tiyatro yönetmeni Mari Morisaki’nin arasında gelişen dostluk bize hayatın imkânsız olanlarıyla mümkün kılınanlarının arasından sahici bir tonda sesleniyor.

Hamaguchi’nin diyalog yazımı için en ince iğne oyasıyla örülen üzerimize örttüğümüzde ağırlığını hissetmediğimiz bir pikeyi örnek verebiliriz. Zira yönetmen 3 saat 16 dakikalık anlatısı içerisinde etkileyici metni vesilesiyle seyirciyi usul usul kendi ritimlerine teslim ediyor. Karakterlerin ağzından günümüz sorunlarına, entelektüel problemlere ve felsefi sorgulamalara uzanan görüşler izleyiciyle bütünleşerek özgün fikir bulutları oluşturuyor. Bu bulutların arasından doğan güneşse bir insanın bir başka insana açılan ufkunda beliriyor. Meditatif sinema olarak bahsedebileceğimiz bu yaklaşımla yönetmenin neredeyse bir hipnoz hali yarattığını söyleyebiliriz. Sohbetler zaman içerisinde yalnızca bir anlatım aracı kisvesinden uzaklaşıyor. Başlı başına bir dramatik eyleme dönüşüyor. Hamaguchi hikayesini diyaloglar üzerinden ilerletmekle ilgilenmiyor çünkü. Konuştukça fikirlerini dönüştürmeyi, düşündükçe kendi fikirlerini sorgulamayı bazen de karşısındaki vesilesiyle başka sulara doğru yol almayı tercih ediyor. Hal böyle olunca karakterlerin birbirini dinleme biçimleri zamanla seyircinin filmi dinleme refleksine dönüşüyor. Ekranda belirenlerin izleyicisiyle olan etkileşiminden güç devşiren sinema böylelikle seyirciyle doğrudan güçlü bir ilişki kuruyor.

Senaryosunu metniyle uyumlu görsellerle süsleyen yönetmen bizi meditatif sinemasıyla birlikte büyüyen atmosferiyle karşılıyor. İnsanın yaşadığını, bedenini ve sıcaklığını hissetmesi üzerinden birçok gösterimle karşımıza çıkan Birdenbire, ufak unsurların bile bu iyileşme haline yönelik hisleri barındırmamız için yeterli olabileceğini söylüyor. Film, insaniyet yaklaşımının hayatlarının son günlerinde olan hastalarının da yaşadığını hissetmesi için önemli olduğunu dillendiriyor. Keza Alzheimer, demans gibi bilinç rahatsızlıklarıyla uğraşan hastaların da ruhsal şifayı kendilerine yaklaşabilen insanlar vesilesiyle bulacağına inanıyor. Fikirlerini aktarırken nefis sekanslara tanıklık ediyoruz. Yönetmen farklı yönlere sapmadan fikirlerini doğal karşılıklarıyla sunuyor. Hamaguchi, bir insanın bedeni sıcaksa geri kalan unsurların diğerleriyle ayrışması için bir neden olmadığını söylüyor. Bir sahnede yaşlılar için en büyük endişelerden olan düşme endişesine, insaniyet yaklaşımının tam tersi perspektifte endişelenmediğine şahit oluyoruz. Bu tutum bir çocuğun düşerek büyümeyi öğrenmesi haliyle bir kesişim içeriyor. Hayatlarının son yıllarını geçiren hastalar da tam tersi şekilde var olduklarını bu kez düştüklerinde, temas ettiklerinde, özgürce hareketlenebildiklerinde öğrenebiliyorlar. Var olduğumuzu hissetmek ne kadar önemli olursa olsun günün sonunda insanın en büyük korkusu var olduğunu hissedememesi, yani ölümün kendisi oluyor.

Bakımevinin işinin ehli olan ancak insanlarla bazı iletişim problemleri olan hemşiresi Sophie, bir sahnede hasta yatağındaki Mari’ye bakıyor. Mari, Sophie’ye Lou’yu neden sevmediğini sorduğunda bir cevap alamıyor. Cevap alamayınca ondan kendisine ninni söylemesini istiyor. Aslında bedeninin hala sıcak olduğunu insani özelliklerini kaybetmediğini hissettirmek istiyor Mari. Onun insaniyet yaklaşımına olan mesafesini kırmak istiyor. Hamaguchi, bu gibi sahnelerle asıl yakınlığın ve bakımın karşımızdaki insanın varlığını kabul etmekle başladığını hatırlatıyor bize. Virginie Efira ve Tao Okamoto’nun içten oyunculukları sade bir doğallıkla çıkıyor karşımıza. Bir insanın başka bir insana dokunabilme ihtimali, birbirimizi anlamanın, birbirimiz aracılığıyla anlaşmamızın ilk aşaması oluyor. Birdenbire içinde bulunduğumuz dünyaya dair samimi bir teselli anlatısı. İnsanların yaşamla ve ölümle olan yüzleşmesi bu hikâyede tıpkı bedenimizin sıcaklığında olduğu gibi hissedebildiklerimizle anlam kazanıyor.